W związku z informacjami, które trafiają do opinii publicznej, a także w nawiązaniu do artykułu prasowego pt.: „Starosta liczy po swojemu, gminy po swojemu”, który ukazał się w Gazecie Regionalnej, pragniemy przedstawić Państwu informacje dotyczące działalności Powiatowego Konserwatora Zabytków.
Powiatowy Konserwator Zabytków w Żaganiu jest integralną częścią struktury samorządu powiatowego. Realizuje zarówno zadania własne powiatu w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, jak i – na podstawie porozumienia i upoważnienia Starosty Powiatu Żagańskiego – część kompetencji należących do Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Oznacza to funkcjonowanie na styku administracji samorządowej i państwowej, z wyraźnym osadzeniem lokalnym.
Zakres działań Powiatowego Konserwatora Zabytków obejmuje m.in. prowadzenie postępowań administracyjnych, wydawanie decyzji, postanowień, opinii i zaleceń konserwatorskich, uzgadnianie inwestycji, nadzór nad pracami przy zabytkach, kontrole ich stanu zachowania, reagowanie na zagrożenia oraz współpracę z innymi organami administracji, służbami i organizacjami społecznymi. Są to zadania, które w przypadku braku Powiatowego Konserwatora Zabytków musiałyby być realizowane bezpośrednio przez administrację wojewódzką.
Równolegle Powiatowy Konserwator Zabytków wykonuje zadania należące do właściwości Starostwa Powiatowego, w tym w szczególności:
- udział w opracowaniu i realizacji Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami, stanowiącego podstawowy dokument strategiczny powiatu w tym zakresie,
- inicjowanie i obsługę procedur związanych z ustanawianiem społecznych konserwatorów zabytków, którzy wspierają działania ochronne na poziomie lokalnym,
- działania edukacyjne i promocyjne, polegające na upowszechnianiu wiedzy o dziedzictwie powiatu żagańskiego.
Działalność Powiatowego Konserwatora Zabytków ma bardzo wymierny charakter. W 2025 roku obsłużono łącznie 714 spraw pochodzących z terenu 9 gmin powiatu żagańskiego. Oznacza to stałe, wysokie obciążenie pracą administracyjną, realizowaną równolegle z bieżącym nadzorem terenowym i działaniami interwencyjnymi.
Rozkład spraw pomiędzy gminami w 2025 roku przedstawiał się następująco:
- Gmina Miejska Żagań – 289 spraw
- Gmina Szprotawa – 191 spraw
- Gmina Wiejska Żagań – 111 spraw
- Gmina Iłowa – 56 spraw
- Gmina Brzeźnica – 38 spraw
- Gmina Niegosławice – 17 spraw
- Gmina Wymiarki – 8 spraw
- Gmina Małomice – 4 sprawy
- Gmina Gozdnica – 0 spraw
Taka struktura wynika bezpośrednio z uwarunkowań przestrzennych i prawnych. Największa liczba spraw dotyczy miasta Żagań, które posiada rozległą strefę ochrony konserwatorskiej, obejmującą zarówno historyczne centrum, jak i szerokie otoczenie zespołu urbanistyczno-krajobrazowego. Każde działanie inwestycyjne, infrastrukturalne czy związane z zielenią na tym obszarze wymaga udziału organu ochrony zabytków.
Każda z 714 spraw załatwionych w 2025 roku na poziomie powiatu to sprawa, która nie trafiła do Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze. Ma to znaczenie nie tylko lokalne, ale również systemowe. Administracja wojewódzka obsługuje jednocześnie sprawy z całego województwa, w tym zabytki rejestrowe, archeologię oraz sprawy o najwyższej wadze merytorycznej. Przejęcie części kompetencji przez samorząd powiatowy realnie odciąża LWKZ, przyspiesza procesy inwestycyjne i pozwala wojewódzkiemu konserwatorowi koncentrować się na zadaniach strategicznych.
Powiatowy Konserwator Zabytków działa bezpośrednio na obszarze, którego dotyczą jego kompetencje. Ta bliskość przekłada się na bardzo dobrą znajomość lokalnego zasobu dziedzictwa kulturowego oraz problemów związanych z jego ochroną.
Istotnym elementem tej działalności jest również reprezentowanie powiatu żagańskiego na zewnątrz – poprzez udział w ogólnopolskich konferencjach naukowych i branżowych, a także poprzez publikowanie opracowań i artykułów na łamach „Lubuskich Materiałów Konserwatorskich”. Działania te przyczyniają się do popularyzacji dziedzictwa kulturowego powiatu oraz budowania jego rozpoznawalności w skali regionu i kraju.
Korzyści wynikające z funkcjonowania Powiatowego Konserwatora Zabytków nie są uzależnione wyłącznie od liczby spraw przypadających na daną gminę w konkretnym roku. Sama obecność lokalnej służby konserwatorskiej oznacza dostępność merytoryczną, przewidywalność procedur i możliwość szybkiego reagowania w sytuacjach nagłych. Powiatowy Konserwator Zabytków jest zatem trwałym i niepodważalnym elementem struktury samorządu powiatowego, służącym mieszkańcom, wspierającym gminy i jednocześnie wzmacniającym sprawność całego systemu ochrony zabytków w województwie lubuskim.
Od 2023 r. Powiatowym Konserwatorem Zabytków jest Pan Bartosz Idryjan, który przyjmuje w Starostwie Powiatowym w Żaganiu przy ul. Jana Pawła II, tel. 68 477 58 28.
Aby ułatwić Państwu współpracę, swoje wnioski do rozpatrzenia można również składać w Biurze Podawczym w Starostwie Powiatowym w Żaganiu przy ul. Dworcowej 39.
